Waarom een kast op maat vaker rendeert dan een losse kast

Er is een moment in bijna elk huis waarop de opbergruimte tekortschiet en er een kast bij moet. Wat er dan gebeurt is voorspelbaar: iemand meet de wand, rijdt naar een woonwinkel, kiest een kast van tweehonderd breed en zet die thuis tegen een muur van tweehonderddertig. Dertig centimeter blijft over. Daar past een wasmand of een stapel dozen, en binnen een half jaar staat daar precies wat er in de kast had gemoeten. Ik zie dat zo vaak dat ik het inmiddels als de standaarduitkomst beschouw, en niet als een ongelukje.

Mijn stelling is dat een kast op maat in de meeste Nederlandse huizen goedkoper uitpakt dan een losse kast, niet in aanschaf maar in wat je er per jaar aan hebt. Dat klinkt als de redenering van iemand die iets duurs wil verkopen, dus laat ik uitleggen waar het verschil zit.

Wat je koopt is niet de kast maar de kubieke meters

Een losse kast van twee meter breed en twee meter hoog levert ongeveer twee kubieke meter bruikbare ruimte op, in een gat van vier vierkante meter wand. Dezelfde wand volledig ingebouwd, van vloer tot plafond en van muur tot muur, levert er drie op, en soms vier als je de ruimte boven de deur meepakt. Dat verschil komt niet uit betere planken. Het komt uit de ruimte die bij een losse kast per definitie wordt weggegooid: de dertig centimeter naast de kast, de veertig boven de kast waar het stof zich verzamelt, de tien achter de kast omdat de plint in de weg zit, en het schuine stukje bij het dakraam waar geen enkele fabrikant een kast voor maakt.

In een huis uit de jaren dertig met een schouw en twee nissen ernaast is die rekensom nog scherper. Nissen zijn zelden even breed, verschillen vaak enkele centimeters in diepte en hebben bijna nooit een rechte hoek. Een standaardkast past daar niet in, en een standaardkast ervoor plaatsen maakt van twee nissen één rommelig vlak. Twee kasten op maat in die nissen doen precies het omgekeerde: ze maken van de schouw weer een middelpunt, en ze leveren opbergruimte op waar nu een fauteuil staat die niemand gebruikt.

Het tweede punt is de diepte. Standaardkasten zijn zestig centimeter diep, omdat dat de diepte is die een kleerhanger vraagt. Voor kleding is dat prima. Voor vrijwel alles wat mensen daadwerkelijk opbergen (boeken, spelletjes, papieren, servies, gereedschap, schoenen) is zestig centimeter veel te diep en verdwijnt de achterste helft in het niets. Je legt er iets in, je vergeet dat het er is, en je koopt het over een jaar opnieuw. Een kast op maat mag vijfendertig centimeter diep zijn. Die neemt een halve meter minder van je kamer af en is in de praktijk beter bruikbaar.

De prijs valt anders uit dan mensen denken

Een kast laten maken door een meubelmaker is duur en dat blijft zo. Maar dat is niet de enige route naar maatwerk, en dat is waar het gesprek meestal misgaat. Er zit een heel gebied tussen een losse kast en een handgemaakte inbouwkast, en daar valt de winst te halen.

De goedkoopste variant is een kastsysteem uit de bouwmarkt of van IKEA, waarbij je met standaardkorpussen werkt en alleen de resterende centimeters opvult met een paneel dat je zelf op maat laat zagen. Gamma, Praxis, Hornbach en Karwei zagen plaatmateriaal terwijl je wacht, en dat kost een paar euro per snede. Je koopt dus standaard, en je maakt het passend. Wie handig is met een schroefmachine haalt daarmee negentig procent van het resultaat voor een derde van de prijs.

De middenweg is een online kastconfigurator, waarbij je zelf de maten intikt en de onderdelen op maat geleverd krijgt met de gaten er al in geboord. Dat kost meer dan de bouwmarkt en aanzienlijk minder dan een timmerman, en het levert een kast op die exact in de nis past. De duurste route is een lokale meubelmaker of een interieurbouwer, en dat is het geld waard bij een schuine wand, bij een bijzondere hoogte of als de kast een deur of een radiator moet opnemen. Een timmerman meet dan zelf in, en dat inmeten is precies waarvoor je hem betaalt.

Wat mij betreft is de vraag daarom niet of je maatwerk kunt betalen, maar op welke van die drie niveaus jouw wand zit. Een rechte muur zonder obstakels is bouwmarktwerk. Een nis naast een schouw is configuratorwerk. Een schuin dak met een dakkapel is timmermanswerk.

Waar de losse kast wél wint

Ik zou oneerlijk zijn als ik deed alsof maatwerk altijd het antwoord is. Er zijn drie situaties waarin ik zonder aarzelen een losse kast koop.

De eerste is een huurhuis of een woning waarvan je weet dat je er binnen een paar jaar weg bent. Een inbouwkast blijft achter, en de kans dat de volgende bewoner er blij mee is, is kleiner dan je denkt. De tweede is een kamer waarvan de functie nog niet vaststaat: een babykamer die over vijf jaar een tienerkamer wordt, of een logeerkamer die eigenlijk een werkkamer is. Maatwerk legt een indeling vast, en dat is een nadeel zodra de indeling nog moet blijken. De derde is de kast die zelf een meubelstuk moet zijn. Een oude apothekerskast, een vitrinekast met een geschiedenis of een dressoir dat je van iemand hebt gekregen, doen iets in een kamer wat een strakke wand van vloer tot plafond nooit zal doen. Een kamer die alleen uit gladde witte fronten bestaat, is efficiënt en kil.

Per ruimte pakt het anders uit

Die laatste afweging speelt ook per ruimte. In een slaapkamer werkt een ingebouwde wand meestal het beste, omdat je daar veel volume nodig hebt en er weinig te zien valt. Toch is dat niet altijd de mooiste oplossing, want een ruime ladekast die je bewust uitkiest geeft een slaapkamer een gezicht dat een dichte wand niet heeft. In een hal is het andersom en zou ik vrijwel nooit iets losstaands neerzetten: daar is elke centimeter er een, en een kleine hal die je goed inricht vraagt om ondiepe kasten die precies in de beschikbare breedte passen. En bij schoenen is het al helemaal duidelijk, want de standaarddiepte van een kast is voor schoenen dubbel zo diep als nodig. Dat is precies waarom een schoenenkast die de rommel echt verbergt bijna altijd een ondiep model is met kantelvakken.

De vraag die ik mensen aanraad om vooraf te stellen is niet hoeveel een kast kost, maar hoeveel wand hij bezet en hoeveel daarvan hij benut. Zodra je het zo bekijkt, is die dertig centimeter naast de kast geen detail meer maar de duurste vierkante meters van je huis, en dan valt de keuze een stuk makkelijker.