Van plassen naar een klimaatbestendige tuin: zo laat je regenwater wegzakken

De eerste flinke herfstbui laat genadeloos zien hoe je tuin met water omgaat. Staat het terras na tien minuten blank en blijft er een plas liggen bij de achterdeur, dan loopt het regenwater nergens heen. Een week later sta je weer met de gieter, want de grond onder al die tegels is kurkdroog gebleven. Dat het zo kan wisselen, is geen toeval meer.

Op 5 oktober zette Tuinseizoen op een rij hoe je regenwater op je eigen grond laat wegzakken in plaats van het meteen naar het riool te sturen. Hun stuk draait vooral om infiltratiekratten onder de grond. Dat is een goede oplossing, maar het is niet de enige, en voor veel tuinen ook niet de eerste stap. Wij kijken liever eerst naar wat je bovengronds kunt doen, met planten, grond en een paar slimme keuzes in de inrichting.

Waarom water in je eigen tuin moet blijven

Het idee is eenvoudig. Regen die op je dak en terras valt, gaat normaal via de regenpijp het riool in. Bij een piekbui raakt dat riool snel vol, en het water dat in de tuin valt kan door de verharding nergens de grond in. Het gevolg zijn plassen, soms water tegen de gevel en een natte kruipruimte. Tuinseizoen noemt precies die punten, en voegt er een vierde aan toe die je in de zomer merkt, namelijk dat een bodem die water mag opnemen langer vochtig blijft bij droogte en hitte.

Daar zit voor ons de kern. Een tuin die water vasthoudt, is niet alleen minder nat in oktober, hij is ook groener in juli. Planten wortelen dieper in grond die regelmatig water krijgt, en een border die na elke bui vol water loopt heeft minder gieten nodig. Je lost dus twee problemen op met dezelfde ingreep.

Begin met tegels eruit en planten erin

De goedkoopste infiltratie is een strook grond. Elke tegel die je wipt, geeft regen een plek om weg te zakken. Dat hoeft niet de hele tuin te zijn. Een breed plantvak langs het terras, een strook langs de schutting of een geveltuintje aan de voorkant maakt al verschil, omdat het water van de tegels ernaartoe kan lopen. Operatie Steenbreek, een landelijk initiatief van gemeenten en organisaties, helpt al jaren bewoners om op die manier hun tuin te vergroenen, en veel gemeenten doen daar actief aan mee.

Laat het terras een heel klein beetje aflopen naar de border in plaats van naar het huis. Wie opnieuw bestraat, kan dat meteen meenemen. Wie dat niet wil, legt een strook grind of open tegels op de plek waar het water nu blijft staan.

Welke planten passen in zo’n vak? Kies soorten die zowel natte voeten als een droge periode aankunnen. Denk aan siergrassen zoals pijpenstrootje, aan kattenstaart, moerasspirea, vrouwenmantel en kattenkruid. In een plek die vaak langer nat blijft doen lisdodde en zegges het goed, maar dat zijn eerder planten voor een echte laagte. Zet ze dicht op elkaar, zodat de wortels samen een sponzige bodem vormen en er weinig kale grond overblijft.

Een wadi of regentuin, kleiner dan je denkt

Een stap verder is een regentuin, een verdiept plantvak waar het water van de regenpijp of het terras bewust naartoe stroomt. Het is in feite een ondiepe kom van een paar handbreedtes diep, gevuld met losse grond en planten. Na een bui staat er even water in, dat daarna in de bodem wegzakt. Professionals noemen de grotere variant een wadi, en die zie je steeds vaker in nieuwbouwwijken.

In een gewone achtertuin werkt het prima op kleine schaal. Leg de regentuin op afstand van de fundering, zodat het water niet tegen het huis gaat staan, en kijk eerst welke grond je hebt. In zand zakt water snel weg, in klei veel langzamer. Tuinseizoen wijst daar ook op bij de keuze van kratten, en het geldt net zo goed voor een plantvak. Op kleigrond maak je de kom liever iets breder en minder diep, en meng je de bovenlaag met compost zodat hij luchtiger wordt.

Regenton als tussenstation

Wil je het water niet alleen kwijt maar ook gebruiken, zet dan een regenton tussen de regenpijp en de tuin. In droge weken heb je gietwater voor potten en jonge planten, en is de ton vol, dan leidt een overloop het teveel naar de border, de regentuin of de kratten. Tuinseizoen beschrijft precies die volgorde, en het is ook de volgorde die wij aanraden. Eerst opvangen, dan laten wegzakken, en pas als laatste het riool.

Wanneer infiltratiekratten wel de oplossing zijn

Soms heb je weinig grond over, of ligt het probleem onder de oprit of het terras. Dan zijn infiltratiekratten handig. Dat zijn kunststof modules die je onder de grond ingraaft, in geotextiel verpakt, en waar het water van de regenpijp in wordt opgevangen. Van daaruit zakt het langzaam weg in de omliggende grond. Je ziet er niets van, en je kunt er gewoon gras of een border boven hebben.

Let wel op de grondwaterstand. Staat het grondwater hoog, dan heeft een systeem onder de grond weinig ruimte om water kwijt te raken. En onder een oprit moeten de kratten de belasting van een auto aankunnen. Tuinseizoen geeft er een stappenplan voor, met als belangrijkste tip een bladvanger of zandvang ervoor, zodat bladeren de aanvoer niet verstoppen.

Wat je deze herfst al kunt doen

Oktober is een goed moment om te beginnen. De grond is vochtig en nog niet koud, en vaste planten en grassen die je nu zet, kunnen voor de winter nog wortelen. Wat je nu kunt aanpakken, in volgorde van weinig naar veel werk.

• Goten, bladvangers en het filter van de regenton schoonmaken, want in de herfst raken die het snelst verstopt.
• Kijken waar na een bui water blijft staan, en daar een paar tegels uithalen.
• Een strook plantvak langs het terras aanleggen en vullen met grassen en vaste planten.
• Een regenton plaatsen aan de regenpijp van het tuinhuis of de schuur.
• Voor wie verder wil, een regentuin graven op een plek waar water naartoe kan lopen.

Combineer het met ander tuinwerk dat nu toch op de lijst staat. Wie kale plekken in het gazon bijzaait, kan meteen kijken of daar het water blijft staan, want een gazon dat steeds onder water loopt, wordt nooit dicht.

Benodigdheden voor een eenvoudig plantvak of regentuin vind je bij elk tuincentrum en elke bouwmarkt. Je hebt een spade, een kruiwagen, compost of bladaarde, vaste planten en siergrassen, en eventueel grind voor de rand nodig. Een regenton met aansluitset voor de regenpijp verkopen de meeste bouwmarkten ook. Infiltratiekratten, geotextiel en bladvangers koop je bij een bouwmarkt of een gespecialiseerde leverancier van tuinmaterialen.

Je hoeft niet in één keer de hele tuin om te gooien. Begin bij de plek waar het water nu blijft staan. Grote kans dat je na de volgende bui al ziet dat het werkt.