Klemmende binnendeur afstellen zonder de deur uit te hangen

Een binnendeur die klemt, meldt zich meestal in september. De zomer is voorbij, het wordt vochtiger in huis, en ineens moet je duwen om de slaapkamerdeur dicht te krijgen. De reflex is dan om de deur uit te hangen en er een schaaf op te zetten. Doe dat niet als eerste. In verreweg de meeste gevallen ligt het aan de scharnieren of aan de sluitplaat, en die stel je af terwijl de deur gewoon blijft hangen. Schaven is onomkeerbaar, en een deur die je in het najaar te ruim maakt, rammelt de rest van het jaar in het kozijn.

Eerst kijken waar hij precies aanloopt

Voordat je gereedschap pakt, wil je weten waar het hout het kozijn raakt. Doe de deur langzaam dicht en let op het geluid en op de weerstand. Klemt hij bovenin aan de slotzijde, dan hangt de deur meestal iets doorgezakt. Klemt hij onderaan de slotzijde, dan is vaak het bovenste scharnier losgetrokken. Loopt hij over de hele slotzijde aan, dan is de deur gezwollen of is het kozijn gewerkt. En sluit hij wel, maar moet je duwen om de klink te laten pakken, dan zit het probleem niet in de deur maar in de sluitplaat.

Een simpele controle: schuif een strookje papier tussen deur en kozijn en trek het rond de hele naad langs. Waar het papier vastloopt, zit het contact. Doe dat op drie hoogtes aan de slotzijde en op twee hoogtes aan de scharnierzijde, dan weet je binnen een paar minuten waar je moet zijn.

Wat je nodig hebt

• Kruiskopschroevendraaier (PZ2) en een platte schroevendraaier
• Inbussleutelset, meestal 4 mm, voor verstelbare scharnieren
• Nieuwe schroeven die één maat langer zijn dan de bestaande, bijvoorbeeld 5 x 50 mm
• Houten tandenstokers of een stukje bamboe en houtlijm om uitgelopen schroefgaten te vullen
• Potlood, rolmaat en een strookje papier
• Beitel van ongeveer 20 mm voor het verdiepen van een sluitplaat
• Blokschaaf of een schuurmachine met korrel 80, alleen als laatste redmiddel
• Grondverf en lak in de kleur van de deur, plus een kwastje van 30 mm
• Wat kaarsvet of naaimachineolie voor de scharnierpennen

Dit is standaard bouwmarktwerk. Schroeven, pluggen, inbussleutels en beitels liggen bij Gamma, Praxis, Hornbach en Karwei, en de betere ijzerwarenwinkel in je buurt heeft vaak losse scharnierschroeven per stuk, wat schelen kan als je er maar vier nodig hebt. Verf en lak in een aangemaakte kleur haal je bij een verfspeciaalzaak zoals Verfwebshop of bij de bouwmarkt met een mengmachine. Heb je een houten kozijn met verstelbare scharnieren, kijk dan eerst welk merk erop staat, want de inbusmaat verschilt per fabrikant.

De deur afstellen, stap voor stap

1. Trek alle scharnierschroeven na. Begin bij het bovenste scharnier, aan de kozijnkant. Draai elke schroef rustig aan met de hand, niet met een accuschroevendraaier, want je voelt zo of een schroef nog grip heeft. Alleen dit lost al een verbazingwekkend deel van de klemmende deuren op.
2. Vervang de schroeven die doldraaien. Draait een schroef rond zonder aan te trekken, dan is het gat uitgelopen. Haal de schroef eruit, druk twee of drie tandenstokers met wat houtlijm in het gat, breek ze af en laat de lijm een uur drogen. Draai daarna een schroef terug die één maat langer is, zodat hij grip vindt in het hout achter het kozijn.
3. Stel verstelbare scharnieren bij. Moderne scharnieren zijn in drie richtingen te verstellen: hoogte, breedte en diepte. Zit er een dopje op het scharnier, wip dat er dan af met een platte schroevendraaier. Draai per keer niet meer dan een kwartslag en test daarna direct of de deur beter sluit. Verstel altijd het scharnier aan de kant waar de deur aanloopt, niet aan de tegenoverliggende kant.
4. Vul de scharnierbladen op als de deur doorhangt. Heb je vaste scharnieren zonder verstelling, dan kun je een deur die aan de bovenkant van de slotzijde klemt vaak rechttrekken door een dun stukje karton achter het onderste scharnierblad te leggen. Schroef het blad los, leg het karton erachter, schroef het terug en test opnieuw.
5. Verplaats de sluitplaat als de deur wel sluit maar niet pakt. Doe de deur dicht tot hij aanloopt en kijk waar de dagschoot de plaat raakt. Zit hij er net naast, schroef de plaat dan los en verplaats hem een paar millimeter. Is er geen ruimte, dan verdiep je de uitsparing met de beitel: snijd eerst de omtrek in, steek daarna dun weg. Werk in kleine happen, want te veel wegnemen betekent een nieuwe plaat.
6. Smeer de scharnierpennen. Een piepend of stroef scharnier laat je meer duwen dan nodig. Een druppel naaimachineolie of wat kaarsvet op de pen, deur een paar keer open en dicht bewegen, klaar.
7. Pas als het echt niet anders kan: schaven. Markeer met potlood exact waar het hout raakt, haal maximaal één tot twee millimeter weg, en houd de blokschaaf schuin zodat je de kant meeneemt en niet het hele vlak. Doe dit bij voorkeur in de winter, wanneer het hout op zijn droogst is, anders haal je in het najaar te veel weg.
8. Werk het kale hout meteen af. Geschaafd hout dat onbehandeld blijft, zuigt vocht op en zwelt binnen een seizoen weer. Ontvet, grond de kant en zet er twee dunne lagen lak op. Een halfuur werk dat je de volgende herfst weer bespaart.

Wanneer het niet aan de deur ligt

Soms is de deur onschuldig. Is er onlangs een nieuwe vloer gelegd, dan is de vrije ruimte onderin simpelweg kleiner geworden en moet er aan de onderkant hout af, of moet de deur een paar millimeter hoger komen te hangen. Loopt een deur in een oud huis ineens rond in het kozijn, dan kan het kozijn zelf gewerkt hebben, bijvoorbeeld door verzakking of door vocht in de muur. Klemmen meerdere deuren op dezelfde verdieping tegelijk, dan zou ik eerst naar het huis kijken en niet naar de deuren. Een timmerman is dan goedkoper dan acht deuren die je stuk voor stuk te ruim maakt.

Kom je onderweg schroeven tegen die in de muur moeten in plaats van in hout, bijvoorbeeld bij een deurstopper of een nieuwe garderobehaak in de gang, dan is het de moeite waard om de juiste plug te kiezen voor gips, gasbeton, beton of holle steen. In gipswanden is een gewone plug bijna altijd de verkeerde keuze, en dat merk je pas als de haak eruit trekt.

Zo’n klemmende deur is trouwens zelden het enige wat in huis net niet lekker loopt. Hetzelfde geldt voor een rail die te laag hangt, en op welke hoogte en breedte je een gordijnrail monteert scheelt evenveel voor het dagelijks gebruik als een deur die soepel dichtvalt. Ben je toch met verf bezig omdat je een geschaafde kant moet afwerken, dan is dit ook het moment om te kijken naar de rest van het houtwerk. Er zijn manieren om gedateerde eiken keukenkastjes op te frissen zonder verf of beits, en dezelfde aanpak werkt op deuren die alleen dof zijn geworden.

Wat ik zelf het belangrijkste vind aan deze klus: begin altijd bij de goedkoopste ingreep en werk naar de duurste toe. Een middag schroeven natrekken en een sluitplaat verzetten kost je vrijwel niets en lost het probleem in de meeste huizen op. Schaven kun je altijd nog, maar terugleggen wat je hebt weggehaald, dat gaat niet.