Houtkachel winterklaar maken: dit doe je voordat je hem weer aansteekt

De eerste koude avonden zijn er, en wie een houtkachel heeft, wil hem weer aansteken. Na een zomer stilstand is dat niet zonder meer verstandig. Tuinseizoen zette half oktober op een rij hoe je een kachel winterklaar maakt, van as en ruit tot afdichtingskoord en vermiculietplaten. Die controle doe je zelf. Maar een deel van het werk hoort bij een vakman, en de brandweer is daar duidelijk over. Hieronder de volgorde die werkt, met wat je zelf doet, wat je uitbesteedt en wat je in huis moet hebben voordat het eerste vuur brandt.

Benodigdheden

• Aspan of asstofzuiger en een metalen emmer met deksel
• Kachelruitreiniger of een vochtige doek met een beetje as
• Zaklamp om de verbrandingsruimte te bekijken
• Reserve afdichtingskoord en kachellijm als het koord versleten is
• Vochtmeter voor haardhout
• Koolmonoxidemelder en een werkende rookmelder
• Emmer zand of een zak zout van een kilo bij de kachel

De meeste spullen liggen bij de bouwmarkt. Afdichtingskoord, vermiculietplaten en een vlamplaat op maat koop je bij een kachelwinkel of de webshop van het merk van je kachel, omdat de maten per model verschillen.

Stap voor stap winterklaar

1. Kachel leeg en schoon. Haal de oude as uit de verbrandingsruimte en de aslade, en maak de binnenkant en de ruit schoon. Doe de as in de metalen emmer en zet die buiten. De brandweer raadt aan as pas na vijf dagen weg te gooien, en nooit op de composthoop.
2. Luchttoevoer vrij. Kijk of de luchtschuiven vrij bewegen en of er geen vuil in de openingen zit. Een kachel die te weinig lucht krijgt, brandt slecht.
3. Deur en afdichting. Sluit de deur over een strookje papier. Trek je het er zonder weerstand uit, dan sluit het koord niet meer goed en is vervangen verstandig. Controleer ook scharnieren en sluiting.
4. Binnenwerk bekijken. Kleine haarscheurtjes in vermiculietplaten zijn volgens Tuinseizoen niet meteen een probleem, duidelijke breuken wel. Kijk of de vlamplaat boven in de kachel heel is en goed ligt, en of het rooster niet is doorgebrand.
5. Schoorsteen laten vegen. Dit is geen klus voor jezelf. De brandweer adviseert het rookkanaal minimaal één keer per jaar te laten vegen door een erkend schoorsteenveger, bijvoorbeeld een bedrijf dat is aangesloten bij de ASPB. Wie veel stookt, laat het vaker doen. Een veger ziet ook of er een vogelnest of teerachtige aanslag in het kanaal zit, precies de dingen waar een schoorsteenbrand mee begint.
6. Melders testen. Hang een koolmonoxidemelder aan het plafond in de ruimte van de kachel en druk op de testknop van rook- en CO-melder. Koolmonoxide ruik je niet, dus zonder melder merk je een slecht trekkende kachel te laat.
7. Ruimte rond de kachel. Haal manden, kussens en stapels kranten weg bij het toestel. Zet de emmer zand of zak zout binnen handbereik.

Het hout bepaalt hoe schoon je stookt

De beste kachel brandt slecht op nat hout. Goed gedroogd haardhout bevat ongeveer 20 procent vocht, vers hout rond de 50 procent. Dat natte hout houdt de temperatuur laag en geeft meer rook en roet in je rookkanaal. De brandweer adviseert hout dat minstens twee jaar heeft gedroogd. Een vochtmeter is daarom geen overbodige gadget. Prik hem in een vers gekloofd vlak, niet aan de buitenkant van het blok.

Stook nooit geverfd, gelakt of geïmpregneerd hout, ook geen oude pallets of sloophout. Bewaar je voorraad droog en luchtig, van de grond af en liefst onder een afdak met open zijkanten.

Aansteken doe je volgens de brandweer het best met de Zwitserse methode. Je legt de dikke blokken onderop, kruislings, met daarop dunner hout en een aanmaakblokje, en steekt het vuur bovenin aan. De luchttoevoer staat bij het aansteken helemaal open. Het vuur brandt dan van boven naar beneden en de verbranding is vollediger, met minder roetaanslag in de schoorsteen.

Als het toch misgaat

Een schoorsteenbrand herken je volgens de brandweer aan een loeiend geluid in het rookkanaal, als een zware storm, en soms aan vlammen uit de schoorsteen. Blus dan nooit met water, want dat kan een stoomexplosie geven. Gooi zand of zout op het vuur, sluit de schoorsteenklep en de luchttoevoer, bel 112 en ventileer daarna goed.

Kijk voor je aansteekt ook even op de Stookwijzer van het RIVM. Bij windstil of mistig weer blijft de rook hangen en heeft de buurt er last van. Een kachel die op tijd is nagekeken en op droog hout brandt, maakt minder rook. Op een avond met code rood is de kachel uit laten de beste keuze.