Plantdiepte en plantafstand van bloembollen per soort

Bollen planten is een van de weinige tuinklussen waarbij je het resultaat pas een half jaar later ziet, en dat is precies waarom er zo vaak wordt gegokt. Een gat maken, bol erin, klaar. In april blijkt dan dat de tulpen kort en scheef staan, dat de narcissen prachtig zijn en dat er van de krokussen niets is teruggekomen. In negen van de tien gevallen ligt dat aan twee getallen die je in oktober had moeten weten: hoe diep de bol moet en hoeveel ruimte hij naast zich nodig heeft.

De vuistregel die overal rondgaat, luidt dat je een bol drie keer zo diep plant als hij hoog is. Die klopt ongeveer, maar hij is onhandig, want dan sta je met een liniaal naast een bol te meten in plaats van met een plantschopje in de grond. Hieronder staan de maten waar het in de praktijk om gaat, gerekend vanaf de bovenkant van de bol tot het maaiveld, met de plant- en bloeimaanden erbij.

Plantdiepte en afstand per soort

Twee dingen vallen op in die tabel. De kleine bollen willen ondiep en dicht op elkaar, de grote willen diep en met flink wat ruimte. En de bloeimaanden lopen van januari tot oktober, wat betekent dat je met vier soorten uit dezelfde bak in oktober een tuin kunt maken die driekwart jaar iets doet. Dat laatste is de eigenlijke winst van bollen, en het is jammer dat de meeste mensen alleen tulpen kopen en daarmee drie weken kleur inslaan.

Wat je nodig hebt

• Een bollenplanter of een smal plantschopje voor losse bollen, en een spade als je met tientallen tegelijk werkt
• Een rolmaat of een schopje met centimeteraanduiding op het blad
• Grof zand of split, alleen bij een zware kleigrond
• Kippengaas of een stuk gaas met ruime mazen, als je last hebt van eekhoorns of mollen
• Bollenmandjes van kunststof, handig in een border waar je later gaat spitten
• Handschoenen, want hyacintbollen geven bij sommige mensen jeuk
• Etiketten of een tuinschets, omdat je in maart niet meer weet wat waar ligt

Bollen koop je in september en oktober bij het tuincentrum: Intratuin, GroenRijk en Ranzijn hebben in die maanden hele wanden vol, en de losse verkoop per stuk is daar meestal beter van kwaliteit dan de voorverpakte netjes. Op de weekmarkt sta je vaak voor de helft van de prijs, alleen kun je daar minder goed zien wat je koopt. Praxis, Gamma en de Welkoop hebben een kleiner assortiment tegen een scherpe prijs, en de HEMA en de Lidl verkopen elk najaar een paar soorten in kleine zakjes. Wie iets bijzonders zoekt, zoals een oude tulpensoort of een botanische krokus, komt uit bij een gespecialiseerde bollenkweker die per post levert. Waar je ze ook haalt: knijp in de bol. Hij moet hard aanvoelen als een ui en geen zachte plekken of schimmelpluis hebben.

De grond bepaalt meer dan de diepte

Bollen rotten niet van de kou maar van het water. Op een zandgrond kun je vrijwel elke soort neerleggen en gaat het goed. Op een natte kleigrond of in een tuin waar in de winter plassen blijven staan, is de bodem van het plantgat belangrijker dan de diepte: leg daar een handje grof zand of split onder, zodat de bol niet in het water staat. Ik plant op zulke grond ook liever een centimeter of drie ondieper dan de tabel aangeeft, want de schade van een natte voet is groter dan die van een iets te ondiepe ligging.

De punt naar boven, de vlakke kant met de worteltjes naar beneden. Bij een tulp of een narcis is dat duidelijk, bij een bosanemoon of een winterakoniet zie je vaak niet welke kant welke is, en dat is niet erg: die knolletjes vinden hun weg zelf wel, ze komen alleen een week later boven. Aandrukken met je hand doe je zodat er geen luchtholte onder de bol blijft, en water geven hoeft in de herfst niet, tenzij het uitzonderlijk droog is.

Waarom tulpen na een jaar verdwijnen en narcissen niet

Dit is de vraag die elke lente terugkomt. Narcissen, blauwe druifjes, sneeuwklokjes en krokussen verwilderen: ze blijven zitten, maken zijbolletjes en worden elk jaar met meer. Moderne tulpen doen dat niet. Die zijn veredeld op één grote bloem en putten zichzelf daarbij uit, waardoor er na twee jaar alleen nog blad boven komt. Dat is geen fout van jou. Wil je tulpen die wel terugkomen, kies dan de botanische soorten, plant ze dieper dan de tabel aangeeft (twintig centimeter in plaats van vijftien) en laat het blad na de bloei volledig afsterven voordat je het weghaalt. Dat blad is de fabriek waarmee de bol zichzelf voor volgend jaar volpompt, en wie het in mei netjes afknipt, haalt in feite de oogst weg.

Datzelfde geldt voor bollen in het gazon. Wie krokussen of narcissen in het gras zet, moet accepteren dat er tot half juni een strook niet gemaaid wordt. Dat oogt slordig en het is de enige manier waarop het werkt. In ruil krijg je vanaf februari een gazon waar de eerste insecten op afkomen, en dat sluit prettig aan bij wat een insectenhotel in de tuin doet: allebei geven ze voedsel en onderdak in de maanden waarin er verder weinig te halen valt.

Bollen in potten en binnenshuis

In een pot gelden andere maten. Daar mag je de afstand uit de tabel vergeten en de bollen bijna tegen elkaar aan zetten, zolang ze elkaar niet raken, want een pot hoeft maar één seizoen mee. De diepte houd je wel aan, en een laag van vijf centimeter onder de onderste bol is het minimum. Wil je twee bloeimomenten uit dezelfde pot, dan zet je de grote bollen onderin en de kleine daarboven, in twee lagen met potgrond ertussen. Zet de pot buiten en op pootjes, zodat regenwater eruit kan.

Binnen is een hyacint of een amaryllis op water het klassieke najaarsproject, en dat vraagt vooral geduld en een donkere, koele plek van een week of tien voordat je hem in de kamer zet. Een groepje van drie glazen op een plantentafeltje bij het raam doet in januari meer voor een woonkamer dan welk kunstbloemstuk ook, en het kost je in oktober vijf minuten om het in gang te zetten.