Tuin opknappen zonder iets te kopen: vijf najaarsklussen die niets kosten

Over twee weken staan de mailboxen weer vol kortingen op tuinspullen. Gardeners’ World zette daar op 10 november een lijstje tegenover met vijf tuinhacks waarvoor je helemaal niets hoeft te kopen. Het idee is simpel: wat je in huis of in de schuur al hebt liggen, kan in de tuin vaak hetzelfde werk doen als iets nieuws uit de winkel.

Wat dat lijstje extra handig maakt, is dat bijna alles erop juist nu in november past. De tuin gaat in rust, er komt snoeihout en blad vrij, en de eerste nachtvorst is in aantocht. Hieronder de vijf klussen, met per klus waarom november het goede moment is en waar je op let.

1. Oude lakens als vorstdeken

Gooi dunne, witte katoenen lakens niet weg. Gardeners’ World raadt aan ze over frames of hoepels te draperen, zodat je een tunnel of kap boven je planten hebt zonder plastic te gebruiken. Heb je zelf niets liggen, dan vind je ze vaak voor weinig in de kringloop, of vraag je het even rond bij buren en familie.

Dat het dunne, witte lakens moeten zijn, is geen toeval. Dun katoen laat nog licht door en houdt toch iets van de kou van het blad, net als het vliesdoek dat je anders zou kopen. Een dikke, donkere deken laat veel minder licht door, dus haal die er overdag weer af. Welke planten je deze weken echt beschermt en welke je beter binnenzet, lees je in ons stuk over de eerste nachtvorst.

2. Kapotte potten een tweede taak geven

Is er een pot gesneuveld, bewaar dan de scherven. Je kunt er het onderste deel van grote potten of moestuinbakken mee vullen bij planten met ondiepe wortels, en zo bespaar je op potgrond. Voor het najaar is dat handig, want dit is de tijd waarin je potten met herfstbeplanting vult en waarin de bakken van de zomer leeg komen.

Een oude terracotta pot die nog heel is, krijgt in het lijstje een slimmere rol. Graaf hem in naast dorstige gewassen zoals courgette en aubergine en gebruik hem als olla. Je giet er water in, en dat trekt via de poreuze wand de grond rond de wortels in. Dat werkt alleen met ongeglazuurd aardewerk, want een geglazuurde pot laat geen water door. Voor nu is het vooral een klus om te onthouden: zet de potten die je overhoudt apart, dan liggen ze klaar als je in het voorjaar de moestuin aanlegt.

3. Een eetbaar hek van snoeihout

Dit is de tip die het meest bij november hoort. Heb je fruitbomen of struiken gesnoeid, maak dan van het snoeihout houtige stekken en zet ze rond je moestuin. Gardeners’ World plant ze in het najaar met zo’n 60 centimeter tussenruimte. Na een paar jaar heb je dan een afscheiding en een extra oogst, zonder een tuinhek te kopen.

Dat het in het najaar moet, heeft een reden. Volgens de stekgids van hetzelfde blad neem je houtstekken van eind najaar tot halverwege de winter, zolang de plant in rust is, van rijp, verhout materiaal. Het werkt goed bij veel bladverliezende bomen en struiken, waaronder wilgen, de prunusfamilie en bessen- en frambozenstruiken. Wil je de haag uitbreiden met andere soorten, dan noemt Gardeners’ World onder meer vlier, hazelaar, hondsroos en sleedoorn. Bij die laatste let je op, want sleedoorn verspreidt zich via wortelstokken en raakt snel uit de vorm. Meer over planten vermeerderen in deze maand staat in onze tuinklusjes voor november.

4. Plantenbakken van afvalhout en oude meubels

Plantenbakken, verhoogde bedden en verticale tuintjes kosten in de winkel al snel wat. Gardeners’ World laat zien dat je ze ook maakt van afvalhout of een oud meubel. Een lade wordt een zaai- of plantenbak, een geschilderde pallet een rek voor potjes. Zie je iemand meubels naar de stort brengen, vraag dan gewoon of je mag kijken of er iets tussen zit.

Voor november is dit een goede binnenklus voor een regenachtige zaterdag. Wie in de winter timmert, heeft in maart de bakken klaarstaan op het moment dat het zaaien begint. Hoe ontwerpers afgedankte meubels een nieuw leven geven, zie je in ons stuk over gevonden meubels.

5. Compost van keuken en tuin, en het blad apart

De laatste tip is de bekendste, en volgens Gardeners’ World ook degene die het meeste scheelt. Van keukenafval, snoeiafval en oud karton maak je zelf compost, zodat je minder potgrond en bladaarde hoeft te kopen.

Eén kanttekening voor deze maand. Het lijstje noemt ook bladeren als compostmateriaal, maar in de composteergids van hetzelfde blad staat het advies om herfstblad apart te houden en er bladaarde van te maken. Dat is in november een wezenlijk verschil, want dan valt er in korte tijd zo veel blad dat het de verhouding in je compostbak scheef trekt. De gids gaat uit van gelijke delen groen materiaal, zoals groenteresten en grasmaaisel, en bruin materiaal, zoals snoeiafval en karton. Met regelmatig omzetten is de compost na ongeveer zes maanden klaar: bruin, kruimelig en met een licht zoete geur. Wat je in november in de bak doet, gebruik je dus in het voorjaar.

Laat je daarnaast een deel van de border gewoon staan, dan heb je de winter door ook nog iets te zien. Welke uitgebloeide planten daar het mooist voor zijn, staat in ons stuk over zaadhoofden in de wintertuin.