Tuinklusjes in november: zelf planten vermeerderen en de moestuin de winter in

De tuin gaat in november niet dicht. Gardeners’ World publiceerde op 30 oktober de vijftien klusjes voor week 45, en wat opvalt is hoeveel daarvan over later gaan. Nieuwe planten opkweken uit een wortel of een pit, de moestuin klaarzetten voor de winter, het fruit van volgend jaar veiligstellen. Een week geleden zetten we de klussen voor eind oktober op een rij, met de vorst als leidraad. Nu kijken we naar de planten zelf. Wat werkt in november, en waarom werkt het juist nu?

Gratis nieuwe planten uit wat je al hebt

Wortelstekken nemen. Had je deze zomer een vaste plant waar je er graag meer van zou hebben, dan kun je die nu vermeerderen via de wortel. Gardeners’ World noemt vlambloem (Phlox), oosterse klaproos en toorts, en ook de herfstanemoon laat zich zo vermeerderen. Je graaft een stuk van de wortel vrij, snijdt er een paar stukken van een flinke wortel af en zet die in een pot met stekgrond op een koele, vorstvrije plek. Waarom nu? De plant is in rust, het blad is weg en de reserves zitten in de wortel. Precies het deel waar je mee werkt.

Pitten van bomen en struiken zaaien. Ook dit is een klus die alleen in de kou lukt. Gardeners’ World raadt aan nu zaden of pitten te verzamelen van winterharde soorten, zoals de bessen van de meidoorn, en ze meteen te zaaien. Veel van die soorten hebben een periode van kou nodig voordat ze kiemen. In de plantkunde heet dat stratificatie. Het zaad wacht als het ware tot het een winter heeft meegemaakt, zodat het niet midden in de herfst opkomt en dan doodvriest. Zet de potjes dus gewoon buiten, en zaai ruim, want lang niet elk zaadje komt op. Het vraagt geduld, maar zo heb je over een paar jaar een eigen meidoornhaag uit je eigen tuin.

De moestuin en het fruit voor volgend jaar

Aardbeien opschonen. Knip oud blad en een deel van de uitlopers weg, en haal ongewenste planten tussen de aardbeien uit. Zo gaat het bed schoon en overzichtelijk de winter in.

Spruitkool aanbinden. Spruitkool is bij uitstek een wintergroente, maar de planten worden topzwaar. Bij stevige wind waaien ze om. Zet er een stevige stok naast, bind de stengel vast en schep wat aarde rond de voet. Dan sta je in december nog spruitjes te plukken.

Bramen terugknippen. De stengels die dit jaar vruchten droegen, knip je tot op de grond terug. Laat vier sterke nieuwe stengels staan en bind die aan. Bramen dragen op het hout van vorig jaar, dus de stengels die nu jong zijn, geven volgend jaar de oogst. Wie die per ongeluk wegknipt, heeft een jaar niets.

Water geven in de kas, maar niet op het blad. In het koele, natte najaar verdampt water langzaam. Blad dat nat wordt, blijft dan lang vochtig, en dat is waar schimmels op wachten. Giet daarom op de grond rond de plant en geef potten water via een schotel. Hoe je de kas verder inzet om het seizoen te rekken, lees je in ons stuk over de kas in de herfst.

Wat je deze maand laat liggen

De pruimenboom niet snoeien. Dit is de belangrijkste niet-klus van november. Pruimen, kwetsen en kersen kun je in het najaar en de winter beter niet snoeien, schrijft Gardeners’ World, omdat de wonden dan vatbaar zijn voor loodglans. Wacht tot juli of augustus. De reden zit in de schimmel zelf. De paarse korstzwam, de veroorzaker van loodglans, vormt zijn vruchtlichamen juist in de herfst, bij veel regen, mist of dauw en een temperatuur rond de tien graden. Daaruit komen sporen die via wonden de boom binnendringen. Het Nederlandse novemberweer is voor die schimmel dus ideaal, en elke snoeiwond is een open deur. Het blad van een aangetaste boom krijgt later een loodgrijze glans, vandaar de naam. Wanneer je appel en peer wel snoeit, staat in onze snoeikalender voor fruitbomen.

En voor een regenachtige middag

De zaadzakjes nalopen. Geen zin om buiten in de regen te staan? Haal dan de doos met zaden tevoorschijn. Kijk naar de uiterste zaaidatum, gooi weg wat over de datum is en sorteer de rest op het moment van zaaien. Bewaar ze koel en droog. Het klinkt als een saaie klus, maar in het voorjaar, als het zaaien weer begint, weet je precies wat je hebt en hoef je niets dubbel te kopen.

Waarom november een plantenmaand is

Het rode draadje door deze klussen is de rust van de plant. Een vaste plant zonder blad kun je zonder schade een stuk wortel afnemen. Een boomzaadje heeft de kou nodig om wakker te worden. En een snoeiwond in een pruimenboom gaat in de winter langzamer dicht dan in de zomer, terwijl de schimmel juist nu actief is. Wie dat begrijpt, hoeft geen lijstje uit het hoofd te leren. Werk met de kou mee waar die helpt, zoals bij stekken en zaaien, en blijf eraf waar de kou de plant kwetsbaar maakt.