Sabine Marcelis in haar eerste museumexpositie: wat je thuis van haar werk leert

Een ring van glas die meer op een sculptuur lijkt dan op een lamp. Daarmee werd de Rotterdamse ontwerper Sabine Marcelis ook buiten de designwereld bekend, dankzij de donutlamp Varmblixt voor IKEA. Nu krijgt ze haar eerste museumexpositie. Dezeen besprak deze week Light and Color, die tot en met 4 april 2027 te zien is in het Museum für Gestaltung in Zürich. Wat daar op museumschaal gebeurt, gaat over dingen die je thuis ook tegenkomt: glans, spiegeling, kleur en waar het licht vandaan komt.

Wat er in Zürich te zien is

Dezeen noemt zeventien belangrijke werken uit de vijftien jaar sinds Marcelis haar studio begon, van haar eerste spiegel Tall Stripe tot de Candy Cubes, de harsen tafels waarmee ze in 2014 internationaal doorbrak. De opstelling is bewust niet chronologisch. De werken staan op kleur, omdat Marcelis geen overzicht van haar loopbaan wilde maar een selectie van manieren om met licht en kleur te werken.

Het museum licht drie grote werken uit. In de Varmblixt-tunnel vormen 125 lampen uit de IKEA-collectie, via een spiegelwand met kleurverloop, een lichttunnel van elf meter waar je doorheen loopt. Acht bijna drie meter hoge lavalampen, de Lava Columns die ze voor Mathmos herontwierp, lijken tussen spiegelwanden eindeloos door te lopen. En in Sunbeam Captured, gemaakt met Boris Acket, beweegt een lichtbron boven een dun laagje water, met reflecties die verschuiven van blauw naar oranje.

In een korte video van IKEA uit 2022 vertelt Marcelis in haar studio in Rotterdam hoe ze aan de Varmblixt-samenwerking begon. Je ziet er ook de glazen modellen en haar gekleurde spiegels, en dat maakt meteen duidelijk wat haar werk zo anders maakt dan de gemiddelde lamp.

Waarom haar licht zo goed werkt

Bij veel lampen kijk je naar de kap. Bij Marcelis kijk je naar wat het licht onderweg raakt. Het museum omschrijft haar als iemand die licht, kleur, spiegeling en transparantie orkestreert, en bij glas, hars en natuursteen gaat dat letterlijk om materialen die licht vangen en terugkaatsen. Tijdens de expositie zetten speciale spots spiegelingen en schaduwen extra in de verf.

Marcelis zelf zegt in de aankondiging van IKEA dat het bij Varmblixt altijd draaide om hoe je licht beleeft. Dat verklaart ook een opvallende wijziging bij de slimme versie die dit jaar uitkwam. Het glanzende glas van het origineel werd mat, omdat het licht dan volgens haar zacht van binnenuit gloeit. Twee keer dezelfde vorm, twee keer een ander effect. Het origineel kaatst de kamer terug, de matte versie is een egale gloed. Het verschil zit dus in het oppervlak.

Wat je er thuis mee kunt

Je hebt geen museumzaal en geen drie meter hoge lavalamp nodig om de principes te gebruiken. Dit is onze vertaling van haar werk naar een gewone woonkamer, geen advies van Marcelis zelf.

Zet een lamp bij een oppervlak dat iets terugdoet. Een kleine lamp voor een spiegel, op een glanzend dressoir of naast een glazen vaas verdubbelt het effect zonder extra watt. In haar tunnel doet één spiegelwand met 125 lampen hetzelfde op grote schaal. Thuis kan een enkele lamp voor een spiegel in de gang al genoeg zijn, zeker als die spiegel op een logische hoogte hangt. Nu het vroeg donker is, is dat extra welkom in een donkere woonkamer.

Kies bewust tussen glans en mat. Een glanzend object geeft reflecties en dus beweging, een mat oppervlak geeft rust. Die keuze werkt ook in je eigen kamer. Wil je dat de muur achter de lamp de hoofdrol krijgt, kies dan iets dat zelf niet te veel aandacht trekt, en denk aan de kleur van die muur.

Groepeer op kleur in plaats van op functie. Marcelis zet haar eigen werk op kleur neer, en dat idee kun je zo overnemen. Een plank met alleen amberkleurige glazen en een warme lamp erbij oogt rustiger dan dezelfde spullen door elkaar. Het sluit aan bij het minimalisme met kleur dat nu opkomt.

Laat licht van meer kanten komen. Sunbeam Captured draait om een lichtbron die beweegt, zoals de zon. Een bewegende zon heb je thuis niet, maar met meerdere lage lichtpunten in plaats van één plafondlamp krijg je wel verschil in de kamer. Hoe warm of koel dat moet zijn, lees je terug in onze uitleg over lumen en kelvin.

En de donutlamp zelf?

Dezeen noemt de Varmblixt de best verkochte lamp van IKEA, en de originele versie blijft volgens IKEA in het assortiment. IKEA kondigde voor april ook een slimme uitvoering aan, met een afstandsbediening die door twaalf kleuren van Marcelis gaat. De overgangen zijn volgens haar geen plotselinge wissels maar een vloeiende reis door de tinten. Via de app en de DIRIGERA-hub kun je uit meer dan veertig tinten kiezen. De beschikbaarheid verschilt per land en winkel, dus kijk dat na bij IKEA. Een nieuwe collectie van Marcelis en IKEA staat voor 2027 gepland. Zoek je liever iets zonder snoer, dan zetten we eerder de oplaadbare tafellampen op een rij.