Rozenbottels in een vaas: welke rozen de mooiste takken geven

De mooiste herfstdecoratie van dit moment groeit waarschijnlijk in je eigen voortuin, en de kans is groot dat je hem er elk jaar afknipt. Rozenbottels verschijnen op rozen waarvan je de uitgebloeide bloemen laat zitten. Wie netjes blijft koppen om de bloei te rekken, ruilt zijn najaarskleur in voor nog een paar bloemen in september.

Dat is een ruil die ik niet zou maken. Een tak met bottels houdt het binnen weken vol, zonder water en zonder verzorging, en buiten blijft hij vaak tot in januari mooi. Bovendien eten vogels ze.

Hoe je ze krijgt

Alle rozen maken bottels, schrijft Gardeners’ World, alleen krijgen ze bij ons meestal de kans niet. Stop dus vanaf eind augustus met uitgebloeide bloemen wegknippen, of laat in elk geval de laatste bloeigolf staan. Vanaf dat moment zet de plant vrucht en zwelt de bottel op.

De grootste en mooiste bottels zitten aan botanische rozen, oftewel de wilde soorten. Die kun je als losse struik planten of als haag in een ruiger hoekje, en dan laat je ze met rust, want elke snoeibeurt kost bottels. Rambler- en klimrozen doen het ook goed, omdat hun bloemtrossen uitgroeien tot trossen met honderden bottels tegelijk.

Vijf soorten die het waard zijn

Hondsroos, Rosa canina. Inheems in Nederland en België, met rode eivormige bottels en witte tot bleekroze bloemen in de vroege zomer. Wordt zo’n drie meter hoog en anderhalve meter breed en is een van de betere hagen voor een achtertuin.

Rosa filipes ‘Kiftsgate’. Een rambler met grote trossen oranjerode bottels en roomwitte, geurende bloemen. Reken op tien meter hoog en zes meter breed, dus geef hem een boom of een schuurmuur. Van deze haal je makkelijk genoeg takken voor het hele huis.

Rosa moyesii. Urnvormige oranjerode bottels aan overhangende takken, met roze of donkerrode bloemen in de zomer. Vier bij drie meter, en van de vijf de meest sierlijke voor een border.

Egelantier, Rosa rubiginosa. Ook inheems, met blad dat naar appel geurt als je erlangs strijkt, kleine roze bloemen en daarna een overvloed aan bottels die tot diep in de winter blijven hangen. Twee bij twee meter, dus de handigste maat voor een gewone tuin.

Duinroos, Rosa spinosissima. Witte bloemen vroeg in het seizoen en daarna donkerpaarse bottels, een kleur die je bij rozen zelden ziet. Blijft met één meter hoog het kleinst, maar hij is wel bijzonder stekelig.

Twee die je beter overslaat

De rimpelroos, Rosa rugosa, geeft de dikste bottels van allemaal en staat daarom in veel tuincentra. Toch zou ik hem laten staan, want hij is invasief en verdringt langs de kust inheemse planten. Hetzelfde geldt voor de veelbloemige roos, Rosa multiflora, waarvan vogels de zaden overal verspreiden. Er zijn vijf alternatieven hierboven die net zo mooi zijn.

Plukken en in huis zetten

Het beste oogstmoment is in de herfst, vlak nadat de eerste vorst de bottels zachter en zoeter heeft gemaakt maar terwijl ze nog stevig en gekleurd zijn. Dat valt meestal in oktober of november. Doe handschoenen aan, want vrijwel elke bottelroos prikt, en pluk boven kniehoogte in verband met ontlasting van honden en vossen. Laat genoeg hangen voor de vogels, die hebben er de hele winter iets aan.

Binnen doen ze het het best als losse takken in een hoge, zware vaas, zonder verder bloemwerk erbij. Water mag, maar hoeft niet, want de bottels drogen langzaam in en verschrompelen pas na een week of zes. Zet zo’n vaas niet pal boven een radiator, dan gaat het sneller. Op een donkere kast of een vensterbank tegen een lichte muur komt de kleur het best uit, en in een kamer die verder rustig is oogt één tak sterker dan een bos. Dat is dezelfde logica die we bij het ophangen van kunst aanhouden, namelijk één ding op ooghoogte in plaats van veel dingen door elkaar.

Rozen horen tot dezelfde familie als appels, dus de bottels zijn eetbaar. Rauw smaken ze bitter, maar in jam of siroop zijn ze uitstekend en ze zitten vol vitamine C. Wie ze alleen wil zien, hoeft er niets mee te doen.

Nu planten of later

Wil je volgend jaar bottels en heb je nog geen bottelroos, dan is het najaar het goede moment om te planten. De grond is warm, er valt genoeg regen en de struik wortelt door tot het echt vriest. Dat past bij de rest van wat er nu in de tuin te doen valt, van bloembollen in de grond zetten tot bijen en hommels helpen voor de winter begint.